Με ιδιαίτερη επιτυχία πραγματοποιήθηκε το 1ο Μαθητικό Συνέδριο Τοπικής Ιστορίας με θέμα «Η Καστοριά και η ευρύτερη περιοχή της από το 1900 έως το 1950», την Πέμπτη 2 και την Παρασκευή 3 Απριλίου 2026, στην Αίθουσα Εκδηλώσεων του ΚΕ.Π.Ε.Α. Καστοριάς

Το Συνέδριο συνδιοργανώθηκε από τη Διευθύντρια Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Καστοριάς, κ. Ευγενία Μαρνέρη, και τη Σύμβουλο Εκπαίδευσης Φιλολόγων, κ. Ελένη Γερούση, ενώ τελούσε υπό την αιγίδα του Δήμου Καστοριάς και της Αντιπεριφέρειας Π. Ε. Καστοριάς.

Η διοργάνωση αποτέλεσε καρπό πολύμηνης, συστηματικής και συλλογικής προσπάθειας και ανέδειξε, με τον πλέον ουσιαστικό τρόπο, τη δυναμική της εκπαιδευτικής κοινότητας της περιοχής στην προώθηση δράσεων με υψηλή παιδαγωγική, επιστημονική και πολιτιστική αξία.

Σκοπός του Συνεδρίου

Βασικός σκοπός του Συνεδρίου ήταν η καλλιέργεια στους μαθητές και στις μαθήτριες της βαθύτερης γνώσης και κατανόησης της ιστορίας του τόπου τους, μέσα από τη μελέτη, την έρευνα και την παρουσίαση ιστορικών γεγονότων, προσώπων, μνημών και τεκμηρίων που σημάδεψαν την Καστοριά και την ευρύτερη περιοχή της κατά το πρώτο μισό του 20ού αιώνα.

Ειδικότερα, το Συνέδριο αποσκοπούσε:

• στην ενίσχυση της ιστορικής και πολιτιστικής συνείδησης των νέων,
• στην εξοικείωση των μαθητών και των μαθητριών με τις αρχές της ιστορικής και επιστημονικής έρευνας,
• στην ανάπτυξη δεξιοτήτων συνεργασίας, επικοινωνίας, τεκμηριωμένης παρουσίασης και δημιουργικής έκφρασης,
• στην προώθηση της αξιοποίησης σύγχρονων μεθόδων και εργαλείων έρευνας, όπως αρχειακές πηγές, προφορικές μαρτυρίες, φωτογραφικά τεκμήρια, ψηφιακά μέσα και πολυτροπικές παρουσιάσεις,
• και στην ενίσχυση της επικοινωνίας και της συνεργασίας μεταξύ σχολικών μονάδων της περιοχής.

Συμμετοχή και θεματολογία

Στο Συνέδριο κατατέθηκαν και παρουσιάστηκαν 19 μαθητικές ανακοινώσεις από σχολικές μονάδες της ΔΔΕ Καστοριάς, γεγονός που καταδεικνύει το έντονο ενδιαφέρον της μαθητικής και εκπαιδευτικής κοινότητας για την τοπική ιστορία, αλλά και την ουσιαστική προετοιμασία που προηγήθηκε σε κάθε σχολική μονάδα.

Οι εργασίες κινήθηκαν σε ένα ευρύ φάσμα θεματικών αξόνων, που περιλάμβαναν, μεταξύ άλλων:

• τον Μακεδονικό Αγώνα,

• τον Μεσοπόλεμο,
• τη Μικρασιατική Καταστροφή και την εγκατάσταση των προσφύγων,
• την Κατοχή και την Εθνική Αντίσταση,
• τους μαρτυρικούς τόπους της περιοχής,
• την κοινωνική, οικονομική και πολιτιστική ζωή της περιοχής

Η θεματική ποικιλία και η ποιότητα των εργασιών ανέδειξαν τόσο τη μαθητική δημιουργικότητα όσο και την ουσιαστική παιδαγωγική καθοδήγηση των εκπαιδευτικών που υποστήριξαν τις ομάδες εργασίας.

Συμμετείχαν τρεις πανεπιστημιακοί δάσκαλοι, μέλη της Επιστημονικής Επιτροπής, με διά ζώσης και διαδικτυακές ομιλίες:

Η κ. Ελένη Γαβρά, Αντιπρόεδρος του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών ΠΑΜΑΚ, στη διά ζώσης εναρκτήρια ομιλία με θέμα «Η Καστοριά ως περίπτωση αναφοράς. Από την παραδοσιακή αρχιτεκτονική στο «σύγχρονο πρόσωπο» του τόπου. Αναστοχασμοί, προβληματισμοί και προτάσεις» αναφέρθηκε στην ιδιαίτερη πορεία της Καστοριάς μέσα στον χρόνο και στην κληρονομιά που αφήνει. Ακόμη, τόνισε την ανάγκη ισορροπίας ανάμεσα στη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς και τη βιώσιμη ανάπτυξη και ότι απαιτούνται συνειδητές παρεμβάσεις, προστασία του ιστορικού αποθέματος και σχεδιασμός που σέβεται την ταυτότητα του τόπου.

Ο κ. Ιωάννης Μπέτσας, Πρόεδρος του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του ΑΠΘ, στη διαδικτυακή ομιλία του με θέμα «Από το σχολικό εγχειρίδιο στην τοπική ιστορία: τεκμήρια, ιστορική γνώση και ενσυναίσθηση», εστίασε στο γεγονός ότι η μετάβαση από το σχολικό εγχειρίδιο στην τοπική ιστορία ανοίγει δρόμους για βιωματική μάθηση στο πλαίσιο της οποίας, οι μαθητές/μαθήτριες προσεγγίζουν τεκμήρια, ερμηνεύουν πηγές και συγκροτούν ουσιαστική ιστορική γνώση. Παράλληλα, καλλιεργείται η ενσυναίσθηση, καθώς συνδέονται με πρόσωπα και γεγονότα του τόπου τους. Έτσι, η ιστορία παύει να είναι αφηρημένη γνώση και γίνεται ζωντανή εμπειρία κατανόησης του παρελθόντος.

Ο κ. Ραϋμόνδος Αλβανός, Διδάσκων στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο Κύπρου & στο ΕΑΠ, στη διαδικτυακή ομιλία του με θέμα «Χρήσεις και καταχρήσεις της Ιστορίας» επισήμανε ότι η ιστορία αποτελεί εργαλείο γνώσης και αυτογνωσίας, όταν ερμηνεύεται κριτικά και στηρίζεται σε τεκμήρια. Ωστόσο, συχνά υφίσταται καταχρήσεις, όταν αποσπάται από το πλαίσιό της και εργαλειοποιείται για ιδεολογικούς ή πολιτικούς σκοπούς. Η επιλεκτική μνήμη, οι διαστρεβλώσεις και οι απλουστεύσεις υπονομεύουν την ιστορική αλήθεια, καθιστώντας αναγκαία την καλλιέργεια ιστορικής σκέψης και υπεύθυνης προσέγγισης του παρελθόντος.

Εκπαιδευτική αξία και αποτελέσματα

Το 1ο Μαθητικό Συνέδριο Τοπικής Ιστορίας αποτέλεσε ένα ουσιαστικό πεδίο ενεργητικής μάθησης, όπου οι μαθητές/μαθήτριες εργάστηκαν ερευνητικά, αξιοποίησαν πηγές και παρουσίασαν τεκμηριωμένα τα αποτελέσματά τους. Μέσα από τη διαδικασία αυτή ανέπτυξαν ιστορική σκέψη, ερευνητικές και συνεργατικές δεξιότητες, ενίσχυσαν τον λόγο και την αυτοπεποίθησή τους, ενώ συνέδεσαν τη σχολική γνώση με την τοπική κοινωνία. Παράλληλα, το Συνέδριο ενδυνάμωσε τη

σχέση τους με τον τόπο τους και ανέδειξε τη σημασία της τοπικής ιστορίας στο ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο.

Συμπεράσματα

Το 1ο Μαθητικό Συνέδριο Τοπικής Ιστορίας στην Καστοριά αποτελεί αναμφίβολα ένα ιδιαίτερα σημαντικό γεγονός για την εκπαιδευτική και πολιτιστική ζωή της περιοχής. Μέσα από τη διοργάνωσή του:

• αναδείχθηκε η αξία της τοπικής ιστορίας ως πεδίου γνώσης, έρευνας και δημιουργικής έκφρασης,
• ενισχύθηκε η ιστορική μνήμη και η πολιτιστική συνείδηση των μαθητών και των μαθητριών,
• προβλήθηκε η μαθητική εργασία και δημιουργικότητα,
• καλλιεργήθηκε η συνεργασία μεταξύ σχολείων, εκπαιδευτικών φορέων και τοπικών θεσμών,
• και διαμορφώθηκαν οι προϋποθέσεις ώστε η συγκεκριμένη πρωτοβουλία να αποκτήσει συνέχεια και θεσμική προοπτική.

Η μεγάλη συμμετοχή, η ποιότητα των παρουσιάσεων, η σοβαρότητα της προετοιμασίας και το θετικό αποτύπωμα που άφησε η διοργάνωση επιτρέπουν τον χαρακτηρισμό του Συνεδρίου ως μιας εξαιρετικά επιτυχημένης εκπαιδευτικής δράσης, η οποία δικαίωσε πλήρως τους στόχους της.

Η Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Καστοριάς, οι συνδιοργανωτές φορείς και όλοι/ες οι εμπλεκόμενοι/ες εκφράζουν την ιδιαίτερη ικανοποίησή τους για την επιτυχή ολοκλήρωση του Συνεδρίου και ευχαριστούν θερμά τις μαθητικές ομάδες, τους/τις εκπαιδευτικούς, τις σχολικές μονάδες, τους επιστημονικούς και θεσμικούς υποστηρικτές, καθώς και όλους/ες όσοι/ες συνέβαλαν στην υλοποίηση αυτής της σημαντικής πρωτοβουλίας.

Το Συνέδριο άφησε ως πολύτιμη παρακαταθήκη την πεποίθηση ότι η τοπική ιστορία μπορεί και πρέπει να αποτελεί πεδίο ζωντανής εκπαιδευτικής πράξης, ιστορικής μνήμης, πολιτιστικής συνέχειας και ενεργού συμμετοχής της νέας γενιάς.